restauratie-objekt (?)

Hieronder laat ik het één en ander zien van het restant van een oude trekharmonika (trekzak) die ik in het voorjaar van 2001 op een rommelmarkt heb gekocht. Hij is nogal incompleet, zodat het wel niet zal lukken deze trekzak ooit nog eens te (laten) restaureren, zodanig dat er weer op gespeeld zou kunnen worden. Toch blijft het een leuk kastje, al is het alleen maar voor decoratie.

Het is een éénrijertje, naar schatting zo'n zeventig, tachtig jaar oud. Er komt nog geluid uit, maar van de tien melodieknoppen missen er drie, heb ik er nog één los bijgeleverd gekregen en de anderen hebben geen effect. Dat kan ook niet, want alle kleppen missen! Op de foto is dat niet te zien, maar alleen bij de op twee na onderste knop is nog een restant overgebleven van het stangetje waar de klep aan gezeten heeft. Het moet er vroeger ongeveer zo uit gezien hebben als bij de andere éénrijers die ik heb (zie bijvoorbeeld deze pagina): met de kleppen aan de buitenkant, dus.

De afmetingen van het kastje zijn ongeveer 23,5 x 12 cm. Met de balg volledig uitgetrokken haalt hij de 50 cm nét.

Aan de baskant zitten vóór twee knoppen (bas en akkoord) en achter één. Die laatste is de luchtknop, maar ook deze drie knoppen doen niets. Naast ieder knop zitten twee gaten.

Het balgje lijkt mij nog redelijk in orde.

Uiteraard heb ik het inwendige van het kastje ook even bekeken. Zowel aan de bas- als aan de melodiekant twee schroefjes losdraaien en de hele boel ligt open. (Ik heb wel even met een potloodje aangegeven wat voor en achter was...)

Aan de melodiekant zitten twee "tongplaten" met daarop gemonteerd de (bronzen?) tongen. De 'registerknoppen' (waarvan één afgebroken en verdwenen is) lijken niet veel effect te hebben: het zijn gewoon schroeven met onderaan een blokje hout. De schuiven die de gaten moeten afdichten ontbreken.

Op deze foto is iets duidelijker te zien hoe de tongen op de tongplaat bevestigd zijn en dat er nogal wat leertjes missen.
Overigens schijnt het zo te zijn dat bij de hoge tonen leertjes niet per sé noodzakelijk zijn. De leertjes zijn ervoor om te voorkomen dat de 'trek'-tong bij het duwen lucht lekt en omgekeerd, maar bij de hoge tonen is het drukverlies zo gering dat men daar wel de leertjes weglaat.

Aan de baskant zit één blok met drie tongen en twee blokken, ieder met twee tongen. Het gat in het midden is voor de luchtknop.

Zoals ik hierboven al aangaf weet ik eigenlijk niets van dit apparaat. Ik zou dan ook graag van anderen willen horen meer informatie over het kastje willen horen. Mijn adres is: Andrys Stienstra, Kolfbaan 11, 9251 AB  Burgum, email: andrys@stienstra.net.

(Met dank aan Gert-Jan Kamphorst, Berend Kok en Jeroen Nijhof.)